Βρουξισμός (τρίξιμο/σφίξιμο δοντιών): τι είναι, αίτια, συμπτώματα & θεραπεία

Ο βρουξισμός είναι το ακούσιο σφίξιμο ή τρίξιμο των δοντιών, την ημέρα ή συχνότερα στον ύπνο. Μπορεί να προκαλέσει φθορά σμάλτου, πόνο στη γνάθο/πρόσωπο, πονοκεφάλους και ενοχλήσεις στην κροταφογναθική άρθρωση (TMJ). Η σωστή διάγνωση ξεχωρίζει ημερήσιο από νυχτερινό βρυγμό, εντοπίζει πυροδοτικούς παράγοντες (π.χ. άγχος, άπνοια ύπνου, φάρμακα) και οδηγεί σε στοχευμένη αντιμετώπιση — συχνά με νάρθηκα βρυγμού και τροποποίηση συνηθειών. 

Ακολουθεί πρακτικός οδηγός: τι φταίει, τι κάνετε άμεσα με ασφάλεια, πότε είναι επείγον και πώς θεραπεύουμε ανά αιτία.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΡΟΥΞΙΣΜΟΣ

Ο βρουξισμός είναι η ακούσια και συχνά ασυνείδητη συνήθεια του σφιξίματος ή/και τριξίματος των δοντιών. Μπορεί να συμβαίνει: 

• Κατά τη διάρκεια της ημέρας (σφιξίματα, δάγκωμα χειλιών ή αντικειμένων, χωρίς να το καταλαβαίνει το άτομο).
• Κατά τη διάρκεια του ύπνου (νυχτερινός βρουξισμός, πιο συχνός και συνήθως πιο βλαπτικός).

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ & ΕΝΔΕΊΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΓΝΟΉΣΕΤΕ

Συμπτώματα:

• Φθορά ή σπάσιμο δοντιών
• Ευαισθησία στα δόντια
• Πόνος στη γνάθο ή στην κροταφογναθική άρθρωση (ΚΓΔ)
• Πονοκέφαλοι, ιδιαίτερα το πρωί
• Μυϊκή κόπωση στο πρόσωπο

Ενδείξεις βρουξισμού που δεν πρέπει να αγνοήσετε είναι:

1. Συχνές κεφαλαλγίες (ιδιαίτερα το πρωί)
2. Πόνος ή “κράκ” στην κροταφογναθική άρθρωση (ΚΓΔ)
3. Πόνος ή κόπωση στη γνάθο μετά τον ύπνο ή την ημέρα
4. Φθαρμένα, ραγισμένα ή κοντύτερα δόντια
5. Ευαισθησία σε ζεστά/κρύα
6. Σφίξιμο των δοντιών σε ένταση, συγκέντρωση ή κατά τον ύπνο
7. Πόνος στον αυχένα ή στους ώμους χωρίς άλλη προφανή αιτία
8. Ήχοι τριξίματος που μπορεί να παρατηρήσει σύντροφος κατά τη διάρκεια του ύπνου

Αν αναγνωρίζετε κάποια από τα παραπάνω, είναι καλό να επισκεφθείτε τον οδοντίατρο σας για έλεγχο. Η έγκαιρη διάγνωση προλαμβάνει σοβαρές φθορές στα δόντια και στις αρθρώσεις της γνάθου.

ΓΙΑΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ; (ΑΙΤΙΑ & ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ)

Αίτια:

Ο βρουξισμός δεν έχει πάντα μία και μοναδική αιτία· συνήθως είναι αποτέλεσμα συνδυασμού παραγόντων.

Κύρια αίτια & παράγοντες κινδύνου:

• Άγχος & στρες → ο συχνότερος παράγοντας, ιδιαίτερα σε περιόδους έντασης.
• Διαταραχές ύπνου (π.χ. υπνική άπνοια/ροχαλητό, αϋπνία), αυξημένη διέγερση ύπνου πριν το επεισόδιο του βρουξισμού.
• Κακή σύγκλειση ή στραβά δόντια που δεν συγκλίνουν σωστά.
• Κληρονομικότητα → αν υπάρχει στην οικογένεια, αυξάνεται η πιθανότητα.
• Φάρμακα & ουσίες (π.χ. αντικαταθλιπτικά, καφεΐνη, αλκοόλ, κάπνισμα).
• Νευρολογικοί ή ψυχιατρικοί παράγοντες (π.χ. ΔΕΠΥ, Πάρκινσον).
• Ηλικία → συχνό σε παιδιά, συχνά υποχωρεί μεγαλώνοντας.
• Συνήθειες (π.χ. υπερβολική καφεΐνη, αλκοόλ)

Σημαντικό: Ο βρουξισμός είναι πιο έντονος όταν συνυπάρχουν άγχος + κακή σύγκλειση, και μπορεί να περάσει απαρατήρητος μέχρι να προκαλέσει φθορά στα δόντια ή πόνο στη γνάθο.

ΠΟΤΕ ΕΙΝΑΙ ΕΠΕΙΓΟΝ 

Ο βρουξισμός (τρίξιμο/σφίξιμο δοντιών) είναι συνήθως χρόνια κατάσταση, αλλά υπάρχουν ενδείξεις που τον κάνουν επείγον για άμεση οδοντιατρική ή ιατρική αντιμετώπιση:

• Έντονος, συνεχής πόνος στη γνάθο, στο αυτί ή στους κροτάφους που δεν υποχωρεί.
• Δυσκολία στο άνοιγμα του στόματος (μπλοκάρισμα ή «κλείδωμα» της γνάθου).
• Αλλαγή στο τρόπο που δαγκώνετε (αισθάνεσαι ότι δεν “κλείνουν” τα δόντια σωστά).
• Γρήγορη φθορά ή σπάσιμο δοντιών σε μικρό χρονικό διάστημα.
• Έντονοι πονοκέφαλοι ή αυχενικοί πόνοι που σχετίζονται με το σφίξιμο.
• Οίδημα ή φλεγμονή γύρω από τα δόντια ή τις αρθρώσεις.
• Δευτερογενή συμπτώματα όπως πόνος στον αυχένα, ώμο ή ζάλη που επηρεάζουν την καθημερινότητα.

Γιατί είναι σημαντικό

Σε αυτές τις περιπτώσεις υπάρχει κίνδυνος:

• μόνιμης βλάβης στα δόντια (σπάσιμο, αποτριβή),
• βλάβης στην κροταφογναθική άρθρωση,
• επιδείνωσης του πόνου και της ποιότητας ζωής.

Επομένως, αν παρουσιαστούν τέτοια συμπτώματα, πρέπει να αντιμετωπιστεί άμεσα από οδοντίατρο με έλεγχο, πιθανό νάρθηκα, και σε ορισμένες περιπτώσεις συνεργασία με φυσικοθεραπευτή ή ιατρό.

ΑΣΦΑΛΗΣ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΗ ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΑ (στο σπίτι)

Άμεσα μέτρα ανακούφισης

• Ζεστή κομπρέσα: Τοποθέτησε ζεστή, νωπή πετσέτα ή θερμοφόρα στους μυς της γνάθου για 10–15 λεπτά, ώστε να χαλαρώσουν.
• Απαλές διατάσεις: Άνοιξε και κλείσε αργά το στόμα, κάνε ήπιες κυκλικές κινήσεις με τη γνάθο για να μειωθεί η ένταση.
• Μασάζ στους κροταφογναθικούς μυς: Τρίψε με κυκλικές κινήσεις τα σημεία μπροστά από τα αυτιά και κατά μήκος της γνάθου.
• Αποφυγή σκληρών τροφών: Μείνε για λίγες μέρες σε μαλακές τροφές (π.χ. σούπες, γιαούρτι) ώστε να ξεκουραστούν οι μύες.
• Αναλγητικά χωρίς συνταγή: Παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη μπορούν να βοηθήσουν, αν δεν έχεις αντενδείξεις (σύμφωνα με τις οδηγίες χρήσης).

Προσωρινή πρόληψη το βράδυ

• Αποφυγή καφεΐνης και αλκοόλ πριν τον ύπνο (εντείνουν τον βρυγμό).
• Τεχνικές χαλάρωσης: Ζεστό ντους, διαφραγματικές αναπνοές ή ήπια μουσική πριν τον ύπνο.

ΔΙΑΓΝΩΣΗ – ΤΙ ΘΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΚΕΨΗ

Στην πρώτη επίσκεψη για πιθανό βρουξισμό, ο οδοντίατρος ακολουθεί συγκεκριμένα βήματα ώστε να επιβεβαιώσει τη διάγνωση και να εκτιμήσει τη βαρύτητα:

Διάγνωση – Τι θα κάνουμε στην επίσκεψη

Λεπτομερές ιστορικό: ερωτήσεις για συμπτώματα (πονοκέφαλοι, πόνος γνάθου, τρίξιμο στον ύπνο), συνήθειες και επίπεδα άγχους.

Κλινική εξέταση:

• Έλεγχος για φθορά, ραγίσματα ή κοντύτερα δόντια.
• Ψηλάφηση μυών προσώπου & γνάθου για ευαισθησία.
• Έλεγχος κροταφογναθικής άρθρωσης (πόνος, ήχοι “κλικ”).
• Αξιολόγηση σύγκλεισης: πώς συγκλίνουν τα δόντια μεταξύ τους.

Ακτινογραφικός έλεγχος (αν χρειάζεται): για την κατάσταση των δοντιών και των αρθρώσεων.

Καταγραφή συμπτωμάτων: σε ορισμένες περιπτώσεις ζητείται και ημερολόγιο από τον ασθενή ή πληροφορίες από τον/την σύντροφο (ήχοι τριξίματος στον ύπνο).

Στόχος της διάγνωσης είναι όχι μόνο να διαπιστωθεί αν υπάρχει βρουξισμός, αλλά και να εντοπιστούν τα αίτια του, ώστε να δοθεί η σωστή θεραπεία (νάρθηκας, χαλάρωση με ασκήσεις, ορθοδοντική κ.ά.).

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΑ ΑΙΤΙΑ 

Θεραπεία βρουξισμού – Σφαιρική προσέγγιση ανά αιτία

Όταν το πρόβλημα είναι άγχος / στρες

• Νάρθηκας βρουξισμού για προστασία δοντιών
• Τεχνικές χαλάρωσης (αναπνοές, yoga, mindfulness)
• Διαχείριση στρες με ειδικό, όπου χρειάζεται

Όταν υπάρχει κακή σύγκλειση / ορθοδοντικό πρόβλημα

• Ορθοδοντική θεραπεία για σωστή σύγκλειση
• Αποκατάσταση φθαρμένων δοντιών
• Εξισορρόπηση δαγκώματος (επιλεκτικό τρόχισμα όπου ενδείκνυται)

 Όταν συνυπάρχουν παράγοντες ύπνου (π.χ. υπνική άπνοια)

• Παραπομπή για μελέτη ύπνου
• Αντιμετώπιση με ειδικές συσκευές ή CPAP
• Νάρθηκας και έλεγχος για βελτίωση ποιότητας ύπνου

Όταν συμβάλλουν συνήθειες / ουσίες

• Μείωση καφεΐνης, αλκοόλ, καπνίσματος
• Αποφυγή μάσησης αντικειμένων (στυλό, νύχια)

Σε ιδιαίτερες περιπτώσεις

• Φαρμακευτική αγωγή (σε σοβαρές νευρολογικές/ψυχολογικές περιπτώσεις, πάντα σε συνεργασία με ιατρό)
• Botulinum toxin (botox) σε επιλεγμένες περιπτώσεις με έντονο μυϊκό σπασμό

ΠΡΟΛΗΨΗ & ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΒΡΟΥΞΙΣΜΟΥ

Πρόληψη στην καθημερινότητα

• Μείωση άγχους & έντασης με χαλάρωση, γυμναστική, σωστό ύπνο
• Αποφυγή υπερβολικής καφεΐνης, αλκοόλ, καπνίσματος
• Όχι σκληρά αντικείμενα (στυλό, νύχια, πάγος)
• Συνειδητοποίηση στη διάρκεια της ημέρας: όταν “πιάνετε” τον εαυτό σας να σφίγγει δόντια → χαλάρωση γνάθου
• Νάρθηκας βρουξισμού (αν έχει συστηθεί) για προστασία δοντιών και αρθρώσεων

 Πρόγραμμα παρακολούθησης στο ιατρείο

• Επανέλεγχος 2–6  εβδομάδων μετά την χρήση του νάρθηκα
• Κάθε 6 μήνες: έλεγχος φθοράς δοντιών & προσαρμογή νάρθηκα
• Καταγραφή συμπτωμάτων (πονοκέφαλοι, πόνος γνάθου, ύπνος)
• Ετήσιος έλεγχος ακτινογραφιών εφόσον υπάρχουν ενδείξεις
• Επανεκτίμηση θεραπείας: αν αλλάξουν τα συμπτώματα ή τα αίτια (π.χ. περισσότερο στρες, ορθοδοντικές ανάγκες)
• Συνεργασία με άλλους ειδικούς (ορθοδοντικό, ψυχολόγο, ιατρό ύπνου) αν χρειαστεί

Στόχος: πρόληψη μόνιμων βλαβών και διατήρηση δοντιών & γνάθου υγιών μακροπρόθεσμα.